Turystyka

Szlaki turystyczne

Mówiąc o turystyce, bardzo często przy tej okazji zetknąć się można z określeniem takim jak szlaki turystyczne. Zdecydowanie najważniejszą role odrywają one przy turystyce kwalifikowanej, nie mniej jednak nie wolno ich ograniczać tylko i wyłącznie do niej. Poprzez szlak turystyczny rozumieć należy trasę o charakterze wycieczkowym, która odznacza się przede wszystkim tym, że jest oznakowana. Dzięki temu wiadomo w jaki sposób przebiega. Szlaki turystyczne podzielić można na bardzo wiele rodzajów – wszystko uzależnione jest w tym momencie od tego, co dokładnie zostanie przyjęte za kryterium podziału. W związku z tym wyszczególnić można takie szlaki jak dla przykładu przyrodnicze, górskie, rowerowe, pielgrzymkowe, jeździeckie, krajoznawcze, historyczne i mnóstwo innych. Określenie „szlak turystyczny” kojarzy się najczęściej z górami, nie mniej jednak nie należy zapominać, że takie trasy przebiegają nie tylko przez regiony górskie. Znakowanie szlaków turystycznych ma na celu kilka rzeczy. W głównej mierze chodzi o to, aby turyści mieli ułatwione dojście do miejsca, które z różnych względów warte jest tego, aby je zobaczyć. Po drugie jest to robione w trosce o bezpieczeństwo turystów – zwłaszcza w górach. W naszym kraju przyjęte są pewne standardy odnośnie znakowania. I tak dla przykładu w przypadku szlaków pieszych barwa znaków nie ma niczego wspólnego z tym, jak trudny jest dany szlak. Inaczej to wygląda natomiast w przypadku szlaków narciarskich, gdzie właśnie po kolorze poznaje się stopień trudności szlaku. Generalnie rzecz biorąc, kolor czerwony służy zawsze do oznaczania głównego szlaku. Barwą niebieską natomiast oznacza się te trasy, których pokonanie zajmuje dużo czasu. Kolory zielony oraz żółty wykorzystywane są zaś do oznaczania szlaków łączących, które charakteryzują się tym, że są one krótkie. Krótkie są także tak zwane szlaki dojściowe, do znakowania których wykorzystywany jest kolor czarny. W naszym kraju obowiązują też specjalne przepisy dotyczące znakowania tych tras, które przebiegają przez teren parków narodowych (w Polsce są dwadzieścia trzy takie parki). Tutaj prawo do znakowania ma tylko i wyłącznie Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Poza tym oczywiście szlaki oznakowane przez PTTK znajdują się też i w wielu innych miejscach. W praktyce tym szlakom, które są oznakowane, towarzyszy przyjazna dla turystów infrastruktura. To nie tylko tablice informacyjne, ale też między innymi takie miejsca, w których przez chwilę można odpocząć. Znanych szlaków turystycznych przebiegających przez teren naszego kraju wymienić można naprawdę sporo, żeby wspomnieć chociażby takie nazwy jak Szlak Orlich Gniazd, Główny Szlak Gór Świętokrzyskich, Szlak Nadmorski, Droga świętego Jakuba, Szlak Zamków Piastowskich i mnóstwo innych. Spełniają one także bardzo ważną funkcję dydaktyczną – są znakomitym uzupełnieniem lekcji historii i jeżeli tylko młodzież ma takie możliwości, to powinna w takich właśnie lekcjach uczestniczyć. Warto zatem uczniom takie możliwości stwarzać.
ZABYTKI W POLSCE
Kościół parafialny Bożego Ciała Historycy architektury są zdania, że parafialny kościół Bożego Ciała w Bie­czu jest najwybitniejszym późnogotyc-kim dziełem na terenie Małopolski. Stawiano go etapami: w końcu XV w. zbudowano prezbiterium, a do 1521 r. - korpus główny. Powstała ceglana, przysadzista budowla o wyraźnie wy­dzielonym prezbiterium z czterema wąskimi przęsłami, zamknięte trzema ścianami absydy. Do niej dostawiono kwadratowy korpus halowy z trzema nawami, pięcioma przęsłami i dwoma rzędami niskich kaplic po bokach. Skomplikowane sklepienie, zwane sieciowym, wspierają ośmio boczne ciosowe słupy z renesansowymi bazami i kapitelami; kaplice mają sklepienia krzyżowo-że-browe. Kościół postawiono u podnóża góry zwanej Zamkową. Właśnie tu powstał Biecz: w XI—XII w. był to drewniany gród z podgrodziem, w XIII w. powstał murowany zamek. Od końca XV w., przez wiele lat, zgodnie z królewskim poleceniem zamek był rozbierany, bo­wiem funkcję przygranicznej twierdzy przejęto miasto. Kościół znalazł się w obrębie fortyfi­kacji, przy jednym z dwóch głów­nych wjazdów do miasta, od strony Gorlic. Na począt­ku XVI w. obron­ność tego miejsca zwiększyła baszta - obecnie jest to dzwonnica z za­chowanymi okien­kami strzelniczymi, zdobiona u góry fi­guralnymi sgraffitami (Matka Boska z Dzieciątkiem, aniołowie, św. Wacław, św. Barbara, na tarczy litera „B" -Biecz). Warto dodać, że miasta broniło 17 baszt-wież, a najmocniej była ufor­tyfikowana jego część zachpdnia z ko­ściołem. W średniowieczu Biecz zwany był „Małym Krakowem" - Pan/a Craco-via. Należy bowiem zdawać sobie spra­wę, że miasto leżało na przecięciu dróg handlowych z Węgier, Rusi i Śląska, a od końca XII w. pełniło funkcję kaszte­lanii. Zamożność mieszkańców Biecza, trudniących się przede wszystkim ku-piectwem i rzemiosłem (sukiennictwo, płóciennictwo, krawiectwo, szewstwo, złotnictwo, itd.), odzwierciedla wyposa­żenie świątyni Należą do niego zachowane do dzisiaj stalle, wykonane przez miejscowych stolarzy w XV w. Byli to właściwie sny-cerze-artyści - niezwykła kościelna ła­wa ich dzieła pokryta została subtelną ornamentyką umieszczoną na tzw. za­pieckach, powyżej sześciu miejsc do siedzenia. Pola zapiecków pokryte są płasko rzeźbioną dekoracją roślinną i geometryczną. Są to nieregularnie wijące się gałązki, powtarzane ryt­micznie potrójne liście i rozety. Na dwóch polach widoczne są otoczone roślinnymi splotami herby: Odrowąż z hełmem i pióropuszem oraz Habdank ze znakiem w kształcie litery „W"; na­leżały one zapewne do fundatorów. Zachowały się nikłe ślady polichro­mii, co świadczy, że ława była niegdyś malowana m.in. kolorem czerwonym i żółtym. Z tego gotyckiego mebla nie przetrwał pulpit - przedpiersie. Innym obiektem gotyckim jest ścienna sza­fka w zakrystii z rzeźbionym w desce fryzem ozdobionym herbem Zadora i łacińskim napisem, że należała do ołtarza św. Mikołaja; wyrzeźbiona zo­stała także data -1497. W takich przy-ottarzowych szafkach przechowywano m.in. szaty i naczynia liturgiczne. Tak ołtarz, jak i szafka były więc fundacją rodziny pieczętującej się herbem Za­dora - głowa Iwa wydmuchujące­go z paszczy pięć płomieni. Z te­go samego okresu pochodzi świecznik w formie bogato rzeźbionej kolumny zdobionej roślinną wicią, a na głowicy motywem ptaków. Nieco wcześniej, w 1459 r. powstała spiżowa chrzcielnica w formie kieli­cha, gotyckie są także żelazne drzwi w przejściu z prezbiterium do zakrystii, umieszczone w późnogotyckim porta­lu. Pozostałe zabytki z tego okresu -np. pulpit dekorowany płaskorzeźbą ptaka, oraz obrazy - zostały wywiezio­ne przez Niemców w 1944 r. W świat zupełnie innych doznań este­tycznych wprowadzają stalle stojące pod kościelnym chórem. Powstały już w epoce renesansu, zapiecek i front pulpitu zdobią arkady, których pola wypełniają malowane wazony z kwia­tami, zaś na górze zapiecka znajdują się rzeźbione w medalionach ludzkie głowy; zwraca uwagę realizm twarzy należących zapewne do bieckich mie­szczan. Na fryzie baldachimu, obok cy­tatu z psalmu i listu św. Jana, umie­szczona została data: Anno Domini 1594. Znakomitym dziełem snycerskim jest późnorenesansowy ołtarz główny z 1604 r. Ta rzeźbiarska, polichromo­wana kompozycja rozłożona została na trzech kondygnacjach podzielonych licznymi kolumnami, wnękami, gzym­sami. Wypełniają ją sceny z Nowego Testamentu, posągi świętych, maszka­rony itd. W ołtarz wkomponowany jest obraz Opłakiwanie Chrystusa (Zdjęcie z Krzyża) wykonany w XVI w. we Wło­szech, sprowadzony do Biecza przez któregoś z zamożnych mieszczan. W latach osiemdziesiątych XX w. obraz został ukradziony - odnaleziono go w... stodole. Renesansowe są także dwie ławy świeckie zdobione polichro­mią (kwiaty, ryby, ornament geome­tryczny); na jednej z nich widnieje po­stać króla, głowa anioła i hełmy. Nad obrazem znajduje się gotycka rzeźba Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny .Jeszcze bogatsze formy w sztuce poja­wiły się w późnym renesansie, kiedy dekoracje zaczęły nabierać cech baro­kowych. W tym czasie powstały na­stępne stalle znajdujące się w prezbi­terium. Na niezwykłe bogactwo ich dekoracji składają się motywy rzeź­biarskie, architektoniczne, figuralne, roślinne, wzbogacone wielobarwną polichromią. Pojawiają się profilowa­ne kolumny, pilastry, kasetony, figury świętych nad każdym siedzeniem, ka­riatydy. Stalle te wykonano w 1 poł. XVII w., podobnie jak muzyczną skrzynię. Jest to wyjątkowy zabytek sztuki zdobniczej w Polsce. Służył do przechowywania ewangelii i śpiewni­ków religijnych, umieszczanych we­wnątrz skrzyni oraz do ich odczytywa­nia na obrotowym pulpicie w formie ściętego ostrosłupa. Na drzwiczkach skrzyni znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca patronów miasta -św. Piotra i św. Pawła - którzy trzyma­ją tarczę z literą „B" (Biecz) oraz datą 1633. Na innych bokach skrzyni przedstawione są sceny ilustrujące ży­cie muzyczne: trębacze, grajek bijący w bęben, grajkowie z fagotem, ro­giem i puzonem, którymi kieruje wpa­trzony w nuty dyrygent, muzykant grający na pokojowych organach z miechem poruszanym przez pomoc­nika, oraz dwóch innych muzyków grających na instrumencie skrzypco­wym. Na pulpicie powtarza się litera „B", są też płaskorzeźby świętych i rozbudowany ornament, a cały me­bel zdobią gmerki bieckich mieszczan, którzy ufundowali to arcydzieło. Także kaplice były fundowane przez bieckie cechy (szewców, stolarzy) i ro­dy (Ligęzów, Bonarów). Na przykład kaplica zwana Kromerowską, ufundo­wana przez osiadły w Bieczu od XV w. ród Kromerów, z epitafium biskupa warmińskiego Marcina Kromera (zm. 1589), królewskiego sekretarza, histo­ryka, kronikarza. Inny mieszkaniec Bie­cza, bardzo zasłużony dla rozwoju mia­sta starosta Mikołaj Ligęza doczekał się w 1572 r. alabastrowego renesanso­wego nagrobka. Liczne wmurowane w ściany świątyni epitafia renesanso­we i barokowe, często malowane, na­leżą do kupców lekarzy rajców Wyposażenie bieckiej świątyni to spuś­cizna kilku epok, z których najwcze­śniejsze - to gotyk, renesans i barok. Aby jednak obraz wnętrza stał się w miarę dokładny trzeba wymienić je­szcze polichromię na ścianach prezbi­terium, którą zaprojektował i wykonał Włodzimierz Tetmajer na początku XX w.